Eskiden pazar günleri takvimde yalnızca bir tatil günü değil, evlerin ritmini değiştiren özel bir törendi.

Sabahın erken saatlerinde sokaktan gelen simitçi ya da gazete sesleriyle uyanılır, acele etmeden kurulan kalabalık kahvaltı sofralarının etrafında saatler geçirilirdi.

O günlerde pazarın yazılı olmayan kuralları vardı.

Akşamüstü yaklaşırken termosifonlar ya da kazanlar yakılır, evlerde sırayla banyo yapılırdı.

Temiz kıyafetler giyilir, hafta içine dinç ve derli toplu girilmeye çalışılırdı.

Bu nedenle pazar akşamları akraba ve komşu ziyaretleri pek yapılmaz, herkes kendi evinin sıcaklığına çekilirdi.

Bugün ekran bildirimlerinin ve yarınki işlerin gölgesinde yaşanan pazar sendromuna karşın, eski pazarların en güçlü yanı zamansızlığıydı.

Televizyondaki pazar filmleri, radyodan yükselen şarkılar ya da mahalle aralarındaki yürüyüşler, haftanın yorgunluğunu aceleye getirmeden sarmalardı.

Modern çağın o amansız hızı, en çok hafta sonlarının ruhunu törpüledi.

Oysa eskiden pazar günleri, takvim yaprağındaki kırmızı bir rakamdan ibaret değildi.

Evin odalarına sinen, duvarların nefes alışını bile değiştiren ağırbaşlı bir ritüeldi.

Hafta içi herkesi kendi rüzgârına katıp savuran o bitmek bilmeyen telaş, cumartesi akşamının alacakaranlığıyla birlikte yerini derin, huzurlu bir sükûnete bırakırdı.

Pazar sabahı uyanmanın bile kendine has bir şiiri vardı.

Günün ilk ışıkları tül perdelerden süzülürken, alarm seslerinin yerini mutfaktan gelen çaydanlık tıngırtısı ve salonun ortasında gürül gürül yanan sobanın odun çıtırtısı alırdı.

Sobanın üzerinde ağır ağır demlenen çayın buharı, kızaran ekmeklerin kokusuna karışırdı.

Kimse saatin yelkovanına yenik düşmez; o sıcaklığın etrafında kenetlenen aile sofrasından saatlerce kalkılmazdı.

Öğleden sonraları ise evin içinde zaman adeta askıya alınırdı.

Sınırlı kanallı televizyonların başında tüm haneyi aynı duyguda buluşturan pazar sineması başlardı.

Yün battaniyelerin altında, sobanın üstünde çıtırdayan kestaneler ve odaya yayılan mandalina kokusu eşliğinde izlenen eski filmler, bugünün binlerce seçenekli ama bir o kadar yalnız ekranlarından çok daha sahiciydi.

Akşamın gölgesi pencerelere vurduğunda ise evin ritmi değişir, o meşhur pazar banyosu telaşı başlardı.

Güğümlerde ısınan sular, sabırsızlıkla sırasını bekleyen çocuklar ve banyodan çıkıp sobanın yanına kıvrılmanın verdiği o tarifsiz mahmurluk, haftanın en tanıdık kapanışıydı.

Hemen ardından odaya yayılan buharlı ütü kokusu ve ertesi gün için özenle hazırlanan okul önlükleri, yeni haftaya tertemiz bir sayfa açmanın dinginliğini taşırdı.

Bugün pazarlar çoğu zaman hafta içinden artakalan işlerin tamamlandığı ya da pazartesi kaygısının gölgesinde eriyen sıradan günlere dönüştü.

Hızlandıkça durmayı, çoğaldıkça aynı masada buluşmayı unuttuk.

Şehirler dikeyleştikçe ve duvarlar kalınlaştıkça, en çok sokakların sesini kaybettik.

Oysa eskiden mahalle akşamları, günün bittiğini değil, asıl hikâyenin başladığını haber verirdi.

İkindi güneşinin gölgeleri uzamaya başladığında, evlerin kapıları aralanır ve sokağın taşları çocukların ayak sesleriyle uyanırdı.

O akşamların en belirgin saati, bileklerdeki yelkovanlar değil, gökyüzünün rengiydi.

Akşam ezanı okunmaya başladığında oyunlara kısa bir saygı duruşuyla ara verilir, ardından zamanla yarış başlardı.

Çünkü herkes bilirdi ki sokak lambalarının o sarı ışığı yandığı an, eğlencenin son perdesi kapanırdı.

Az sonra bir pencere açılacak ve bütün sokağa tanıdık bir ses yayılacaktı: "Hadi artık, babanız gelmek üzere!"

Çocuklar içeri çekildiğinde ise sokağın nöbetini büyükler devralırdı.

Kapı önlerine çıkarılan tabureler, demlenen çaylar ve akşam serinliğinde uzayan komşu sohbetleri mahallenin görünmez kalkanıydı.

Kimse kimsenin kapısını çalmaya çekinmez; bir evde pişen yemeğin kokusu diğer eve mutlaka uğrardı.

Güvenlik kameralarının olmadığı o yıllarda, sokağın en büyük bekçisi komşunun komşuya duyduğu o sarsılmaz itimattı.

Bugün ışıklarla aydınlatılmış ama ruhu tenhalaşmış caddelerde, aynı apartmanda yaşayıp birbirinin sesini bile duymayan hayatlar sürüyoruz.

Ekranların mavi ışığı, sokak lambalarının o sıcak sarısının yerini aldı.

Belki o eski mahalleleri bütün taşlarıyla geri getiremeyiz ama bir akşamüstü kapı eşiğinde komşumuza vereceğimiz içten bir selamla, sokağın o unutulmuş sıcaklığını yeniden hatırlayabiliriz.

Belki o eski pazarları bütün ihtişamıyla geri getiremeyiz.

Ancak ekranların soğuk ışığını biraz kısıp sevdiklerimizle aynı sofranın etrafında uzun bir sohbete daldığımız her an, geçmişin o sıcak soba başı hatırasını yeniden uyandırabiliriz.